ترنم باران بهاری

 اگر فكر مي كنيد براي نگران شدن راجع به پوكي استخوان خيلي جوان هستيد، سخت در اشتباهيد. به رغم اينكه استخوان ها با گذشت زمان وبالا رفتن تدريجي سن، شكننده تر و سست تر مي شوند، با اين حال ضعيف شدن ساختمان استخوان ها خيلي زودتر از حد تصور شروع مي شود. اين فرايند طوري آرام و نامريي صورت مي گيرد كه شخص متوجه نمي شود. ميريام نلسون ، نويسنده كتاب زنان قوي، استخوان هاي قوي مي گويد: از هر دو زن بالاي 50 سال، يك نفر دچار پوكي استخوان ناشي از شكستگي استخوان ها در سال هاي قبل است، به همين دليل بعضي از زنان بين سنين 20 تا 30 سالگي دچار پوكي استخوان حاصل از شكستگي استخوان مي شوند.

تا اواسط 30 سالگي، ميزان تخريب توده استخواني با ميزان جانشيني آن يكسان است، ولي از حدود 35 سالگي، فرسايش تدريجي و آرام استخوان ها شروع مي شود. پوكي استخوان، عامل اصلي اغلب شكستگي هاي لگن خاصره در زنان بالاي 50 سال و عوارض ناشي از اين شكستگي ها، منجر به مرگ حداقل 20 درصد از زنان مي شود. معمولاً افراد پير و مسن، داراي بيماري ها و مشكلات پزشكي ديگري نيز هستند كه در زمان بستري شدن، آنها تشديد مي شوند.
ناديده گرفتن اين بيماري، چه از جانب شما، چه پزشك معالجتان، يكي از عوامل خطرناكي است كه به سادگي قابل تشخيص نيست.
حال به ذكر هفت نكته مهم كه بر سلامت استخوان ها تأثيرگذار است، مي پردازيم:
قرص هاي كلسيم، به تنهايي راه درمان پوكي استخوان نيستند
كلسيم، ماده اي حياتي براي حفظ سلامت استخوان ها است، اما ماده لازم و كافي براي بدن محسوب نمي شود.
مصرف برخي از غذاها نسبت به قرص هاي كلسيم تأثير مفيدتري روي استخوان ها دارد. علاوه بر كلسيم، سلامت و استحكام استخوان ها را مي توان با خوردن غذاهاي حاوي ويتامين D تامين كرد. براي جذب كلسيم موجود در موادغذايي مانند شير، زرده تخم مرغ و غلات، ويتامين D ماده اي ضروري است. ويتامين ديگري كه در جذب كلسيم نقش دارد، ويتامين K است كه در كلم بروكلي، سبزيجات برگ سبز مانند اسفناج و انواع كلم وجود دارد. نتايج اوليه از تحقيقات انجام شده در دانشگاه كاليفرنيا سان فرانسيسكو نشان داده است، زنان ميانسالي كه حداقل سه بار در هفته به مدت يك سال كلم مصرف كرده بودند، نسبت به زناني كه كمتر از يك بار در هفته كلم مصرف كرده بودند، 80 درصد كمتر دچار شكستگي لگن شده بودند.
مدت زمان در معرض نور خورشيد بودن از عوامل مهم است. در فصل زمستان كه ميزان نور خورشيد كمتر است، مقدار ويتامين D بدن كاهش مي يابد كه اين مساله باعث كاهش 2 تا 4 درصد تراكم استخواني مي شود، براي جبران اين كمبود، سه بار در هفته ظهرها كه ميزان تابش اشعه خورشيد بيشتر است، 10 دقيقه در معرض نور آفتاب بودن كافي است.
مراقب باشيد! پزشك هم اشتباه مي كند
كوتاه شدن قد، نشانه آشكار كاهش توده استخوان است. در صورتي كه پزشك معالج شما در سنين ميانسالي به طور مرتب قد شما را اندازه گيري نكند، ممكن است متوجه اين موضوع نشود، حتي اگر در سنين ياد شده نيستيد، اما در معرض يكي از عوامل به وجود آورنده پوكي استخوان قرار داريد، از پزشك خود بپرسيد آيا به آزمايش پوكي استخوان، ورزش كردن و يا تغيير در رژيم غذايي نيازي هست يا نه؟ اگر پزشك شما صحبت ها و نگراني هاي شما را جدي نمي گيرد، پزشك خود را عوض كنيد.
شكستگي استخوان بين سنين 30 تا 40 سالگي فقط بدشانسي نيست
به جز تصادفات رانندگي يا پرت شدن از بلندي، يك زن جوان نبايد دچار شكستگي استخوان شود. اگر استخوان افراد جوان در اثر ليزخوردن و زمين افتادن يا بدون هيچ دليل موجهي بشكند، پزشك معالج شما بايد حتماً شما را به مراكزسنجش تراكم استخوان ارجاع دهد.شكستگي هاي مشكوك و بدون دليل، نشانگر عدم سلامت شخص است كه بايد جدي گرفته شود. دكتر بناتريس ادوارد ، رئيس مؤسسه تحقيقات پوكي استخوان دانشگاه شيكاگو معتقد است شكستگي هاي بي دليل، خطر به وجود آمدن شكستگي در جاهاي ديگر بدن را نيز بيشتر مي كند.
بيماريهاي لثه را جدي بگيريد
تحقيقات اوليه نشان مي دهد زنان سالخورده دچار بيماري هاي دهان و دندان، مستعد گرفتار شدن به پوكي استخوان نيز هستند. اگر در سنين ميانسالي هستيد و دندانپزشك، وجود بيماري هاي لثه را در شما تشخيص داده است، حتماً از پزشك معالج راجع به ضرورت سنجش تراكم استخوان سئوال كنيد.
سنجش تراكم استخوان نيز كافي نيست
شايد بعضي از افراد، آزمايش پوكي استخوان را توسط دستگاه هاي بي خطر اولتراسوند انجام دهند. اين دستگاه ميزان شكنندگي استخوان ها را در نقاط مختلفي از بدن همچون انگشتان، مچ و پاشنه پاها مشخص مي كند، اما ممكن است طبيعي بودن جواب آزمايش، نشان دهنده دقيق وضعيت استخوان ها نباشد، زيرا فرسايش استخوان ها در تمام سطوح بدن به يك ميزان نيست. ممكن است در پاره اي از نقاط، ميزان فرسايش استخوان ها بيشتر باشد.مهم ترين نقاط براي سنجش تراكم استخوان، ستون فقرات و لگن خاصره است، زيرا بيشترين مقدار شكستگي ها در اين نقاط اتفاق مي افتد.
پوكي استخوان با وراثت ارتباط دارد
وراثت در پوكي استخوان نقش بسيار مهمي دارد و از طرف پدرومادر به فرزند قابل انتقال است. نكته اي كه تحقيقات اخير بيشتر به آن اشاره مي كند، احتمال تأثيرشديدتر وراثت در نقاطي از بدن مانند لگن، ستون فقرات و مچ ها است.
اگر قد پدر، مادر يا مادربزرگ شما بيش از دو اينچ كوتاه شده باشد، يا دچار خميدگي شده باشند و يا يكي از والدين دچار شكستگي مشكوك استخوان بشود، نكات پيشگيري را حتماً رعايت كنيد.
نكته: هورمون استروژن، همراه با تغيير در رژيم غذايي و برنامه ورزشي مرتب، مي تواند از استخوان ها محافظت كند.
پوكي استخوان فعلاً درمان ندارد
داروها مي توانند مقداري از توده استخواني فرسوده را ترميم كنند و خطر شكستگي ها را كاهش دهند ولي هيچ دارويي نمي تواند كاملاً جاي خالي استخوان هاي فرسوده شده را پركند. اثر مصرف اين داروها در همان سال هاي اول مشخص مي شود، اما اگر مصرف داروها متوقف شود به تدريج فرسايش استخوان ها دوباره شروع مي شود. مانند اين حالت در هورمون درماني نيز وجود دارد.استروژن، جذب كلسيم را زياد مي كند، مانع كمبود كلسيم در استخوان ها مي شود و از فرسايش استخوان ها جلوگيري مي كند، ولي به محض توقف مصرف استروژن، تمام اثرات محافظ استخواني اش از بين مي رود.
عوامل تشديدكننده خطر ابتلا به پوكي استخوان
احتمال مبتلاشدن به پوكي استخوان در حالت هاي زير افزايش مي يابد:
افرادي كه نژاد آسيايي يا قفقازي دارند.
شكستگي بدون دليل كه در اثر تصادف يا دليل موجهي به وجود نيامده باشد (بعد از 30سالگي).
وجود مادر، خواهر يا مادربزرگ در خانواده كه دچار شكستگي بي دليل در سنين بزرگسالي شده است.
احتمال پوكي استخوان در زنان ـ به ويژه زنان ميانسال ـ بيشتر است.
اقراد بالاي 65 سال.
اشخاص سيگاري.
كساني كه ساختمان بدني لاغر و استخواني دارند.
استفاده از داروهاي خاص مانند: داروهاي ضد التهابات روده اي و بيماري هاي سيستم دفاعي بدن، داروهاي ضدفشارهاي عصبي و تشنج مانند صرع و…
اشخاص كم تحرك يا كساني كه ورزش نمي كنند.
افرادي كه رژيم غذايي فقير از نظر كلسيم دارند.
نكته قابل توجه
ممكن است مردان تصور كنند پوكي استخوان فقط در زنان بروز مي كند، اما اين طور نيست. بيش از دو ميليون مرد آمريكايي از اين بيماري رنج مي برند و بيش از سه ميليون نفر نيز داراي بيشترين شانس احتمالي براي مبتلا شدن به آن هستند. به رغم اينكه فرسايش توده استخواني در مردان كمتر است، ولي مردان نيز مستعد داشتن درد در ناحيه پشت و شكستگي در ستون فقرات، لگن و مچ هستند.
مردان 25 تا 65 ساله بايد حداقل روزي يك گرم كلسيم مصرف كنند و مردان بالاي 65 سال بايد اين ميزان را به 1,5 گرم در روز برسانند.
نقش ورزش
ورزش هايي كه بر تحمل وزن بدن تأكيد دارند، مانند راه رفتن تند و آهسته، ورزش هايي كه با راكت انجام مي شود، مانند: بدمينتون، تنيس، پينگ پونگ و… نقش مهمي دارند.
كار با دستگاه هاي بدن سازي مقاومتي و كششي (پاورليفتينگ) همراه با ورزش با وزنه به حفظ تراكم استخوان كمك مي كند.